زمین‌شناسی

سن‌های زمین‌شناسی:سن‌های زمین‌شناسی شامل 5 دوره است كه به ترتیب از قدیم به جوان عبارتند از:
1- پری كامبرین : بیش از 560 میلیون سال پیش
2- پالئوزوئیك : 245-560 میلیون سال پیش
3- مزوزوئیك : 65-245 میلیون سال پیش
4- سنوزوئیك كه شامل 2 دوره است:
  1-4 ترشیاری: 2-65 میلیون سال پیش
  2-4 كواترنری: از 2 میلیون سال پیش تا كنون

سازند:به مجموعه‌ی رسوبات سنگ شده‌ای گفته می شود كه برخی از ویژگی‌های آن‌ها مانند سن، نوع فسیل، جنس، پیوستگی (قطع شدگی در آن دیده نشود و گسلی آن را قطع نكرده باشد)، ضخامت، رنگ و .... تا حدودی مشترك است. در این میان سن و نوع فسیل سازند از اهمیت بیشتری برخوردار است. ممكن است برخی از این ویژگی‌ها در یك سازند مشترك نباشد. به طور مثال سازند آسماری در میدان اهواز و مارون دارای ضخامت‌های متفاوتی است. اما به دلیل آن كه سایر ویژگی‌های سازند همچنان در میدان‌های مختلف یكسان است، آن را یك سازند واحد می‌شناسند. یك سازند ممكن است از یك یا چند لایه‌ی رسوبی تشكیل شده باشد. البته لایه‌های یك سازند كاملاً به هم پیوسته هستند.

جنس سنگ( Lithology ):به جنس سنگ، لیتولوژی سنگ گفته می‌شود بعنوان نمونه وقتی گفته می‌شود لیتولوژی سازند آسماری از نوع سنگ آهك است در واقع به این معنی است كه جنس سنگ سازند آسماری از جنس آهك است.

شیل (Shale): سنگ شیلی به سنگی گفته می شود، كه ذرات تشكیل دهنده‌ی آن بسیار ریز است و دارای لایه‌بندی‌های خیلی خیلی نازكی است كه به آن ها تورق گویند از ویژگی‌های این نوع سنگ این است دارای تخلخل بسیار زیاد است اما این تخلخل ها بسیار ریز هستند و تراوایی این نوع سنگ بسیار پائین است و در نتیجه این نوع سنگ معمولا نمی‌تواند بعنوان سنگ مخزن عمل كند اما از آنجا كه معمولا درون این نوع سنگ‌ها مواد آلی وجود دارد می‌تواند به‌عنوان سنگ منشاء عمل كند.

گنبدهای نمكی (salt dome):همیشه یك لایه‌ در اعماق زیاد وجود دارد كه از جنس نمك است از آن جا كه نمك دارای چگالی كم است و همچنین خاصیت روان كنندگی (Lubricant) دارد لایه‌های دیگر براحتی روی آن می لغزند اما اگر نیرویی از اطراف این لایه‌ را تحریك كند و به آن فشار آورد این لایه كم چگال، به سمت بالا شروع به حركت می‌كند و در لایه‌های بالایی خود نفوذ می‌كند و به سمت سطح زمین روانه می‌شود و ممكن است این حركت در اعماق زمین متوقف شود و یا اینكه این گنبد نمكی لایه‌های زمین را طی كند و به سطح زمین برسد و گنبد‌هایی از نمك ظاهر شود این گنبدهای نمكی به دلیل اینكه دارای ترآوایی كم و شكل پذیری خوبی هستند می‌توانند به عنوان یك پوش سنگ (Cap rock) خوب عمل كنند.

برون زد(out crops):بخشی از سازند كه به سطح زمین رسیده و بدون حفاری امكان دسترسی مستقیم به آن وجود دارد.

Type section :بهترین محلی كه می‌توان برون زد یك سازند را مورد مطالعه قرار داد، به طوری كه نمونه‌ بدست آمده تقریباً می‌تواند تمامی خصوصیات آن سازند را نشان دهد.

سطح فرسایشی(Erosional surface):
سطحی كه توسط عوامل فرسایشی(مانند آب،باد، و( ... فرسایش یافته است

مخزن (Reservoir):
به بخش‌هایی از یك سازند كه دارای نفت یا گاز باشد و تغییرات فشار قابل توجهی نداشته باشند، مخزن نفت یا گاز گفته می‌شود. بنابراین ممكن است یك سازند دارای چندین مخزن باشد.

سنگ منشأ یا سنگ مادر (source rock) :
سنگی كه نفت در آن پدید می‌آید. در واقع سنگ منشأ، محیط تشكیل نفت خام در میلیون‌ ها سال پیش بوده است. نفت پس از تشكیل در این محیط به سمت سنگ مخزن حركت می‌كند و در آن‌جا ذخیره می‌شود.

پوش سنگ (seal rock) یا (Cap rock) :
سنگی كه روی سنگ مخزن وجود داشته و دارای تراوایی بسیار پایینی است به نحوی كه مانع از خروج نفت از سنگ مخزن شود.

مهاجرت( Migration) :
به جریان حركت نفت و یا گازاز سنگ مشأ به سنگ مخزن پدیده‌ی مهاجرت گفته می‌شود.

سیستم نفتی(Oil System) :
به مجموعه‌ی سنگ‌ منشأ، سنگ مخزن و پوش‌سنگ یك سیستم نفتی می‌گویند.

میدان(Field) :
به مجموعه‌ی یك یا چند مخزن نفت كه دارای ساختار (ساختار تله نفتی) مشابهی باشند، یك میدان نفتی می‌گویند.

حوضه(Province) :
به مجموعه‌ی یك یا چند میدان نفتی كه خصوصیات چینه شناسی یكسانی داشته باشند، حوضه نفتی می‌گویند. هر حوضه شامل چند سیستم نفتی است.

كروژن(Kerogen) :
كروژن به مواد آلی درشت دانه‌ای گفته می‌شود كه توانایی انحلال در اسیدهای آلی را ندارند.

 بلوغ مواد آلی (Maturation) :مسیر تغییر و تحولات مواد آلی درون سنگ منشأ را " بلوغ (Maturation) مواد آلی" گویند.