چاه‌پیمایی

 چاه‌پیمایی یا لاگ (logging): 
چاه‌پیمایی ابزاری است كه اطلاعاتی درباره‌ی تغییرات خواص فیزیكی سازندهایی كه چاه‌ آن‌ها را قطع كرده و همچنین سیال (همچون نفت، گاز و آب) موجود در آن‌ها را در اختیار مهندسین نفت قرار می‌دهد. هر لاگ شعاع بررسی مشخصی دارد. انواع لاگ‌ها عبارتند از:

1 نگارهای الكتریكی
2 نگارهای هسته‌ای
3 نگارهای صوتی
4 نگارهای الكترومغناطیسی
5 نگار دماسنجی
6 نگار شیب سنجی
7 نگار تصویرساز
8 تكنیك‌های جدید چاه‌نگاری 

مقاومت ویژه الكتریكی(Resistivity):
میزان مقاومت مواد در برابر جریان الكتریسیته (حركت الكترون) در درون آن است. با بدست آوردن مقاومت ویژه می‌توان برخی از این خواص را شناسایی كرد. مقاومت ویژه الكتریكی مبنای محاسبه میزان شوری سیال است. نوعی از مقاومت ویژه كه در ادامه به آن پرداخته شده است، مبنای محاسبه تحرك پذیری سیال واقع می‌شود. همچنین تشخیص نوع و حجم سیال درون سازند و پارامتر‌های مهم دیگر از طریق محاسبه مقاومت ویژه امكان پذیر است.

مقاومت الكتریكی ظاهری:
مقاومتی است كه توسط لاگ اندازه گیری می‌شود، معمولاً با مقدار واقعی مقاومتی كه قصد اندازه گری آن را داریم، متفاوت است. چرا كه اثر لایه‌های مجاور، نازك بودن لایه، دقت اندازه‌گیری لاگ، خطا در انجام عملیات لاگ كیری و ... موجب می‌شود، مقاومت مورد نظر به درستی اندازه‌گیری نشود. به همین دلیل باید تصحیحات لازم روی داده‌های لاگ انجام شود تا بر دقت كار افزوده شود.

Rt :
مقاومت الكتریكی ویژه زون دست نخورده

Rmf :
مقاومت الكتریكی ویژه‌ گل حفاری فیلتره شده داخل سازند

Rw :
مقاومت الكتریكی ویژه آب درون سازندی

Rxo :
مقاومت الكتریكی ویژه بخشی از سنگ كه توسط گل حفاری فیلتره شده اشغال شده است. این مقاومت الكتریكی در بررسی توانایی تحرك نفت در درون سازند (Mobility) كاربرد دارد كه با روشن شدن آن، می‌توان پارامتر‌های دیگری همچون حجم درجای نفت را محاسبه كرد.

Rt :
مقاومت الكتریكی ویژه زون دست‌نخورده
نكته:
هنگامی كه هدف ما بررسی Rt است، باید توجه داشته باشیم، آنچه در واقع دستگاه‌ اندازه‌گیری می‌كند، مقاومت الكتریكی ظاهری محیط بررسی است و برای رسیدن به هدف بررسی یعنی Rt باید اثر بقیه پارمترها مثل مقاومت الكتریكی ویژه گل حفاری ، قطرچاه واثر) Rs مقاومت الكتریكی لایه های مجاور لایه مورد مطالعه است)را حذف كنیم.

Ro :
مقاومت الكتریكی ویژه سنگی كه 100 درصد فضای خالی آن، ازآب اشباع شده است

قدرت تفكیك قائم یا جداسازی قائم :
توانایی دستگاه در مشخص كردن مرز بین لایه‌هاست. هر چه قدرت جداسازی قائم بیشتر باشد، لایه‌های نازك بهتر قابل شناسایی هستند.

بازه(AM) :
فاصله میان چشمه(فرستنده) و گیرنده را «بازه» گویند. هر چه این فاصله بیشتر باشد شعاع بررسی بزرگ تر، اما جداسازی قائم كم‌ترمی‌شود.

اثر كامپتون :
هنگامی كه پروتوی گاما به الكترونی برخورد می‌ كند، مقداری از انرژی خود را صرف خارج كردن آن الكترون از اتمش می‌كند و بخش دیگر انرژی آن در امتداد دیگری منتشر می‌شود. به این پدیده اثر كامپتون می‌گویند.
پرتوهای گاما ذرات بدون جرمی هستند كه با سرعت نور منتشر می شوند.

زون رخنه(invaded zone) :
منطقه‌ای كه توسط گل حفاری تحت تاثیر قرار گرفته است.

زون دست نخورده(intact zone) :
منطقه‌ای كه توسط گل حفاری تحت تاثیر قرار نگرفته است، یعنی هیچ یك از بخش‌های گل حفاری به آن‌جا نرسیده است.

زون انتقالی(transition zone) :
منطقه‌ی بین زون آغشته و زون دست نخورده را گویند كه در این منطقه شرایط زون آغشته كم كم به شرایط زون دست نخورده تبدیل می شود.

گل كبره(mud cake) :
منطقه‌ای كه توسط قسمت جامد گل حفاری تحت تاثیر قرار گرفته است(گل حفاری از دو قسمت تشكیل شده است 1 قسمت آن سیال است و قسمت دیگر ذرات جامد است كه در سیال ، محلول یا بصورت معلق هستند) .

«گل كبره» و «فیلترای گل» :
هنگامی كه گل حفاری به درون سنگ وارد می‌شود، ابتدا قسمت جامد گل در خلل و فرج بخشی از سنگ گیر می‌كند. به این بخش از گل حفاری كه در درون سنگ گیر افتاده گل كبره گویند. اما بخش محلول گل كه بیشتر در سنگ نفوذ می‌كند و منطقه بیشتری از آن را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد، فیلترای گل گویند.

آب سازند :
آبی كه به طور طبیعی از میلیون‌ها سال پیش در درون سازند باقی مانده است.

شعاع بررسی :
شعاع بررسی یك لاگ مشخص می‌ كند كه دستگاه تا چه شعاعی پیرامون چاه می‌تواند خصوصیات سنگ و سیال را مشخص كند.

توانایی تحرك نفت (Mobility) :
منظور توانایی تحرك نفت در درون سازند است كه در یك فشار مشخص و در برابر فشار تزریق مشخص سیال دیگری محاسبه می‌شود.

دبی (Rate) :
مقدار حجم سیالی كه در واحد زمان (معمولا یك روز) از چاه تولید می‌شود. واحد آن متر مكعب در روز یا گالن در روز است.

غلظت وزنی :
غلظت وزنی كانی پرتوزا مشخص می‌كند كه از نظر وزنی، چه مقدار از سازند از كانی‌های پرتوزا تشكیل شده است.

چگالی :
چگالی، نسبت جرم به حجم هر ماده است